Kính thưa quý thính giả,
Chúng ta đang ở chương thứ sáu của sách Sức Khỏe Đơn Giản, của hai tác giả Harrold G. Koenig và Dave B. Biebel, nói về cách lo cho sức khỏe và tuần qua chúng ta đã được biết:
Ô nhiễm không khí trong nhà có thể tệ hại từ gấp đôi tới gấp năm lần nhiều hơn ô nhiễm không khí ngoài trời, mỗi ngày những đồ dùng trong nhà như đồ lau chùi thải ra những hợp chất hữu cơ bay hơi, bị cho là nguyên nhân của những triệu chứng như xốn mắt, ngứa mũi và rát cổ; nhức đầu; rát ngoài da; thở hổn hển; và mệt mỏi.
Bốn thứ gây dị ứng thông thường nhất trong nhà là mạt bụi, phấn hoa, chất gây dị ứng từ thú vật cưng, và mốc. Để ngăn ngừa bịnh truyền nhiễm thì chúng ta phải: Thường xuyên rửa tay. Thường xuyên lau chùi và tẩy uế các mặt bằng. Xử lý và chuẩn bị thức ăn cách an toàn. Tiêm chủng và cập nhật tiêm chủng. Dùng kháng sinh cho thích hợp. Giữ cho thú cưng lành mạnh và tránh tiếp xúc với thú hoang.
Chúng ta cũng đã theo dõi rằng: Tiếp xúc lâu dài với tiếng ồn gây căng thẳng, dẫn tới gia tăng huyết áp và thay đổi mức cholesterol. Những thay đổi này có thể góp phần phát triển bịnh tim. Đối với phụ nữ, môi trường ồn ào là hiểm họa cho sức khỏe. Tuy nam giới không bị ảnh hưởng bởi môi trường ồn ào, nhưng chỗ làm việc ồn ào khiến họ có khả năng 30 phần trăm bị cơn suy tim. Hãy phản công tiếng ồn khó chịu bằng những âm thanh xoa dịu như nhạc êm dịu, chậm rãi, để giảm bớt căng thẳng.
Ngoài ra chúng ta cũng được biết rằng: Một ngôi nhà lành mạnh nuôi dưỡng những con người sống bên trong và cũng bảo vệ thế giới bên ngoài. Được thiết kế phù hợp với môi trường, một ngôi nhà có hiệu năng tiết kiệm, có khả năng duy trì và không gây ô nhiễm, tạo hiệu năng cho mọi người sống và làm việc trong đó, giúp giảm thiểu mệt mỏi và tạo giờ giải trí cho cả gia đình. Ngôi nhà có nhiều chỗ, xếp đặt đúng vị trí, có tổ chức sẽ giúp cho cuộc sống bớt căng thẳng.
Hôm nay chúng ta sẽ tiếp tục theo dõi sách với tiểu đề: NGÀN LẦN TRỊ
Dĩ nhiên, bịnh tật không luôn luôn ngăn ngừa được. Có lúc bạn cũng phải đi bác sĩ hoặc nha sĩ. Dù vậy, bạn vẫn có thể lo cho sức khỏe hoặc răng miệng mình. Chọn chăm sóc y tế tốt nhất vẫn là khả năng của bạn khi bạn biết rõ mức bảo hiểm của mình, kể cả những khoản cùng trả chung, khoản khấu trừ, và bất kỳ giới hạn nào qui định sự tham gia của bác sĩ, nha sĩ cùng những phương tiện điều trị.
Lo Chăm Sóc Răng Miệng
Nhiều người có vấn đề răng miệng cứ trì hoãn điều trị càng lâu càng tốt, dù nghiên cứu khoa học cho thấy có mối liên quan giữa bịnh viêm nha chu với những bịnh khác. Vi khuẩn nha chu có thể xâm nhập đường máu, tới những chi thể quan trọng, và bắt đầu lây nhiễm. Những lây nhiễm này có thể làm hại hệ miễn nhiễm và làm suy yếu khả năng loại trừ độc tố và chữa lành của cơ thể. Đáng buồn là đa số bác sĩ không hỏi về sức khỏe răng miệng của bịnh nhân khi nghĩ ra kế hoạch điều trị những vấn đề khác. Cho nên chính bạn phải nhớ báo cáo vấn đề răng miệng của mình cho bác sĩ trị bịnh. Phải bảo đảm đó là mục thường xuyên trong hồ sơ sức khỏe của bạn.
Phải hẹn ngày kiểm tra nha chu nếu bạn thấy có triệu chứng nào của bịnh nha chu như chảy máu hoặc sưng nướu; nếu bạn bị bịnh tim, tiểu đường, bịnh đường hô hấp hay loãng xương; nếu bạn tính mang thai; nếu bạn có một thành viên gia đình bị bịnh nha chu; hoặc nếu bạn bị đau hay khó chịu trong miệng suốt hai tuần mà không khỏi.
Hãy hỏi nha sĩ dùng chất liệu nào để trám, bọc, và cấy ghép. Hỏi xem có chất liệu nào khác ngoài thủy ngân, và chất nào ít độc tố nhất. Tìm hiểu xem kế hoạch làm răng cho bạn, nếu có, sẽ dùng chất liệu ít dạng độc tố hay không. Hãy nghĩ tới việc thay những chỗ trám, bọc cũ, và vân vân, bằng chất liệu ít độc tố.
Sau đây là vài gợi ý giúp việc đi nha sĩ được vui hơn:
- Nếu đi nha sĩ mới, hãy kể lại quá trình răng miệng của bạn, kể cả những lo sợ. Một nha sĩ giỏi và là người mà bạn sẽ tiếp tục đến khám, sẽ lắng nghe và hiểu, và sẽ bỏ công để giúp bạn thoải mái hơn. Cần nhớ rằng ít có nha sĩ nào thực sự thích làm chuyện đó khi chính bản thân họ phải ngồi vào ghế khám răng như vậy.
- Cần nhớ, bạn phải tự lo toàn bộ việc chăm sóc y tế cho mình. Trước khi khám răng, bạn phải hiểu sẽ làm những gì và tại sao phải làm. Phải biết vài qui luật cơ bản, như đưa tay lên khi cần bác sĩ dừng lại hoặc yêu cầu bác sĩ báo cho bạn biết trước khi tiêm thuốc. Nếu bạn cần liều thuốc an thần nhẹ để thấy dễ chịu trước khi bác sĩ bắt đầu làm việc, thì cứ hỏi xem có sẵn thuốc không. Bảo đảm phải có người đưa bạn về nhà sau đó.
- Cố gắng thư giãn. Đừng uống cà-phê trước cuộc hẹn, vì như vậy có thể khiến bạn lo thêm. Hãy ăn chất đạm, thay vì thực phẩm có lượng đường cao, vì chất đạm tạo ảnh hưởng trấn an. Bạn cũng có thể thử nghe nhạc thư giãn trước khi làm răng, sau đó để cho nhạc tiếp tục trong trí mình trong khi nha sĩ đang làm việc.
Tự Lo Chăm Sóc Y Tế
Bạn phải tự biết và hiểu tình trạng sức khỏe của mình, cũng như quá trình sức khỏe của gia đình bạn. Hãy đọc kỹ mọi thông tin về chăm sóc sức khỏe. Nêu thắc mắc, đọc báo chí và tạp chí về chăm sóc sức khỏe và tìm tòi trên mạng để kiếm thông tin về những bịnh cụ thể nào đó, cùng cách chữa trị tự chọn.
Hãy tự biết quyền lợi bịnh nhân của mình liên quan việc giữ kín, riêng tư, và an ninh. Bạn có quyền biết đầy đủ kết quả việc chăm sóc, điều trị, cùng mọi dịch vụ để có thể quyết định đúng nhất. Bạn có quyền khước từ điều trị cũng như quyền tìm ý kiến khác. Đã qua cái thời khi bác sĩ gia đình toàn quyền quyết định cho bịnh nhân, có khi còn chẳng bận tâm giải thích chuyện gì xảy ra nữa. Bịnh nhân là khách hàng tiêu thụ; bác sĩ là người cung ứng chăm sóc. Lựa chọn chất lượng chăm sóc tốt nhất cho bạn là tạo sự cộng tác với những người cung ứng chăm sóc sức khỏe, có mục tiêu giống như bạn - tức là lo cho sức khỏe của bạn. Cố gắng tạo mối quan hệ tốt với bác sĩ để bạn cởi mở chia sẻ thông tin và cùng làm việc tiến tới mục tiêu phục hồi sức khỏe cho bạn.
Để nâng cao sự truyền thông hai chiều với bác sĩ, bạn cần nhớ bốn nguyên tắc sau đây khi đến khám bịnh:
Biết mối lo chính của mình trước khi đến khám. Điều đầu tiên bác sĩ muốn biết là 'mối lo chính' của bạn - điều khiến bạn lo nhiều nhất. Hãy tự hỏi: Nếu bác sĩ chỉ có thể làm một việc cho tôi, thì tôi sẽ yêu cầu làm gì? Để bảo đảm bạn biết rõ điều này, hãy liệt kê hết những lo ngại về sức khỏe của mình, xếp theo thứ tự ưu tiên, rồi hạn chế trong ba tới năm điều thôi. Lưu ý lần đầu bạn cảm nhận những điều này, chúng khởi sự ra sao, có những triệu chứng gì, tần số xuất hiện của chúng, điều gì khiến chúng xuất hiện, và điều gì có vẻ khiến chúng đỡ bớt hoặc tồi tệ thêm. Hãy chuẩn bị để mô tả bất kỳ loại điều trị nào bạn đã có cho từng vấn đề. Mang theo những đơn thuốc bạn có thể đang sử dụng - kể cả chai lọ, nếu được, luôn cả những pha chế không được chỉ định bạn đang sử dụng.
Hãy nói ra. Nhằm giúp bạn, bác sĩ cần hiểu hoàn cảnh của bạn. Ghi chép sẵn sẽ giúp bạn nói rõ ràng, súc tích, và đầy đủ, điều này cũng chuyển tải được những sợ hãi lo ngại của bạn nữa. Bác sĩ sẽ đặt câu hỏi, và bạn phải trả lời càng đầy đủ càng chính xác càng tốt. Nếu không, bác sĩ sẽ không thể lập kế hoạch điều trị thích hợp nhất cho tình trạng của bạn. Chính vì lợi ích tối đa của bạn mà thậm chí phải tiết lộ những thông tin nhạy cảm nhất. Cộng tác sẽ nâng cao khả năng bạn tự chăm sóc sức khỏe cho mình về lâu về dài, vì như vậy là kéo bạn vào đội chăm sóc sức khỏe mà trong đó mọi 'người chơi' đều đồng tình hành động.
Hãy đặt câu hỏi. Bác sĩ của bạn sẽ khám cơ thể để xác nhận những chẩn đoán còn nghi ngờ. Phòng thí nghiệm cùng những xét nghiệm khác sẽ hỗ trợ trong tiến trình này. Khi bác sĩ giải thích chẩn đoán, bạn hãy lặp lại điều bạn nghĩ là mình đã nghe. Thí dụ, bạn có thể nói, "Nếu tôi hiểu không lầm thì bác sĩ bảo..." Đặt câu hỏi để nắm vững chẩn đoán cùng kế hoạch điều trị, như: "Khi nào thì tôi có thể đỡ hơn?" hoặc "Khi có những dấu hiệu nào thì tôi nên trở lại gặp bác sĩ?" Nếu bạn quên hỏi điều gì, thì ghi lại cho lần sau hoặc gọi điện cho phòng mạch bác sĩ. Hãy vui vẻ kiên trì cho tới khi nhận được câu trả lời bạn cần.
Nếu có những vấn đề bạn muốn thảo luận mà bác sĩ không đề cập, thì hãy tự ý nêu lên. Đừng sợ đụng đến những đề tài hoặc vấn đề nhạy cảm. Hãy hỏi về ảnh hưởng của việc ăn kiêng cùng giảm cân, tập dượt, sự căng thẳng, giấc ngủ, dùng những thuốc không được chỉ định, thuốc lá, rượu hoặc quan hệ tình dục. Hãy hỏi về những nguy cơ hoặc lợi ích của việc xen kẽ những cách điều trị bạn đang dự tính. Hỏi xem ý kiến khác có hữu ích không.
Hãy cho bác sĩ biết khi bạn không hiểu. Nếu bạn nhầm lẫn hoặc bác sĩ đang nói chuyện ngoài tầm thì bạn nói, "Tôi không hiểu." Nếu bạn vẫn không hiểu dù bác sĩ đã giải thích thêm, thì hỏi xin hình ảnh hoặc tài liệu viết để bạn có thể nghiên cứu. Dùng mạng để giải quyết bất kỳ khoảng trống nào trong kiến thức của mình. Phần lớn việc tự xử những vấn đề y tế chính là kiến thức cùng sự góp phần của bạn trong tiến trình điều trị.
Thưa quý thính giả,
Trong tuần tới chúng ta sẽ cùng nhau theo dõi tiếp phần cuối của tiểu đề Ngàn Lần Trị với việc ‘Hiểu rõ thuốc men’ và ‘Xử lý bịnh mãn tính’. Chúng tôi xin mạn phép tạm dừng tiết mục đọc sách hay hôm nay tại đây. Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị.
